କପିଳାସର ମାହାତ୍ମ୍ୟ !
( ନିପ୍ର ଗୋକୁଳାନନ୍ଦ ବେହେରା)ଢେଙ୍କାନାଳ ଗଁଦିଆ : କପିଳାସ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାଦେବ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। କପିଳାସ ପର୍ବତ ଓଡ଼ିଶା ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ଢେଙ୍କାନାଳ ସହରର ଉତ୍ତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଢେଙ୍କାନଳ ସହରଠାରୁ ୨୬ କି.ମି.ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ୨୨୩୯ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚରେ ଅବସ୍ଥିତ କପିଳାସ ମହାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର। ମନ୍ଦିରର ଉଚ୍ଚତା ୬୦ ଫୁଟ । ମନ୍ଦିରକୁ ଦୁଇଟି ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାଇ ହୁଏ। ୧୩୫୨ ପାହାଚ ପାହାଡ ଚଢ଼ି ଅଥବା ବାରବାଙ୍କ ଘାଟି ରାସ୍ତାଦ୍ଵାରା ୮ କିଲୋମିଟର ରାସ୍ତା ଦେଇ ଅନାୟାସରେ ମନ୍ଦିର ଉପରକୁ ପ୍ରବେଶ ପଥ ରହିଛି। ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜା ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ ଦେବ ( ଲାଙ୍ଗୁଳା ନରସିଂହ ଦେବ) ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ୧୨୪୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ,ଏପ୍ରେଲ ୩୦ ତାରିଖ ସୋମବାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହାର ବାମ ପାର୍ଶ୍ବରେ ପୟମାର୍ତ କୁଣ୍ଡ ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ମରୀଚି କୁଣ୍ଡ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ଜଗନମୋହନ କାଠରେ ତିଆରି ହୁଏ। ମହାଦେବଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ,ଗଣେଶ,କାର୍ତ୍ତିକେୟ,ବିଷ୍ଣୁ,ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଗଙ୍ଗା ମାତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଏଠାରେ ପାର୍ଶ୍ବଦେବତା ଭାବେ ଅବସ୍ଥାପିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଏଠାରେ ବିଶ୍ଵନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ବିଶ୍ବନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଆହୁରି ପୁରୁଣା,ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ବୁଢ଼ାଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। କପିଳାସ ବା
ବଦରେ ଅନେକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ରହିଛି। ଏହାକୁ ଶିବଙ୍କର ଦ୍ବିତୀୟ କୈଳାସ କୁହାଯାଉଥିଲା ମର୍ତ୍ତ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ସଭା କରୁଥିବାର ପୁରାଣରୁ ଜଣାଯାଏ। ଏଠାରେ କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା ବୋଲି ଏହାକୁ କପିଳଙ୍କ ଉଆସ ଅର୍ଥାତ୍ କପିଳାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତ୍ରେତୟା ଯୁଗରେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମରେ ଲବ ଓ କୁଶଙ୍କ ସହ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିଛି ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ କୁହେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଜା ପ୍ରତାପଦେବ ଅଜାଣତରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ କଲେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ କପିଳାସ ପର୍ବତ ଉପରେ ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଶିବଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଶିଖରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହୋଇଥିଲେ। ତପସ୍ୟା ପୀଠ ନିକଟରେ ପର୍ବତଶିଖର ଦେଶରେ ଏକ ପଥର ଅଛି,ଯାହା ଉପରେ ଆଘାତକଲେ ଭିତରଟି ଫମ୍ପା ଥିବା ପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ। କପିଳ ସଂହିତ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ରାଜା ସୌଦାସ ଏହି ପବିତ୍ର ଗିରିକନ୍ଦରରେ ତପସ୍ୟା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭକରିଥିଲେ। ଭଗବାନ କପିଳ ଓ ମାର୍କେଣ୍ଡେୟ ଋଷି ପୀଠରେ କରିଥିଲେ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ ରହିଛି। ଶିବ ପୁରାଣରେ କଥିତ ଅଛି ଯେ ପ୍ରଭୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତିଥିରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିଖରେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଶିଖରେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ପୁରାଣ ମତରେ ତିଥିରେ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ ସ୍ୱୟଂ ଗୋରଖନାଥ ନାଥ ଅଗଣିତ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ମଧ୍ୟ ଯୁଗରେ ମହନ୍ତ ପର ପରଶୁନାଥ ସ୍ୱାମୀ,ସ୍ଵାମୀ ମହେଶ୍ଵରାନନ୍ଦ,ସ୍ଵାମୀ ରାମକୃଷ୍ଣନନ୍ଦ ପ୍ରଭୃତି ଅଗଣିତ ମହାତ୍ମା ଏହି ପୀଠରେ ଯୋଗ ସାଧନା କରିଥିଲେ। ପୀଠସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମଠରେ ଜଗତଗୁରୁ ଶ୍ରୀଧର ସ୍ଵାମୀ ନୃସିଂହ ମନ୍ତ୍ରରେ ସିଦ୍ଧ ଲାଭ କରି ଗୀତା,ଭାଗବତ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରସ୍ତୁତି? ଆଦି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ଶାସ୍ତ୍ରର ଭାଷ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ। ପ୍ରେମାବତାର ଗୌରାଙ୍ଗ ମହାପ୍ରଭୁ ବୃନ୍ଦାବନ ଯାତ୍ରାର ଏହି ପୀଠରେ ପଦାର୍ପଣ ପୂର୍ବକ ପାଦଚିହ୍ନ ରଖିଛନ୍ତି। ପାଦପଦ୍ମ ଗୁମ୍ଫାରେ ଦୁଇ ଜଣ ଉଗ୍ର ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ମହିମା।ସ୍ଵାମୀ ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ ଦୀର୍ଘ ତିରିଶି ବର୍ଷ ତପ ଆଚରଣ କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଯୁଗେ ଯୁଗେ କପିଳାସ ମହାଯୋଗୀ ଶିବ ଓ ଅଗଣିତ ଯୋଗୀଙ୍କ ଯୋଗସ୍ଥଳ ରୂପେ ସୁବିଖ୍ୟାତ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଏକଦା କେଶରୀ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଚୀନ ରାଜଧାନୀର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା ଏବଂ ଚୌଦ୍ବାର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। କପିଳାସ ପର୍ବତ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଭିଦ ବ୍ୟତୀତ ଶାଳ,ଶାଗୁଆନ,କେନ୍ଦୁ, କାବୁଲ୍ ଏବଂ ମହୁଆ ପ୍ରଚୁର ପରିମଣରେ ରହିଛି। ଏଠାରେ ଜୀବଜନ୍ତୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ମାଙ୍କଡ,ଜଙ୍ଗଲୀ ବିଲେଇ,ମୟୂର ଏବଂ ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷା ଆଦି ଅଛନ୍ତି। ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବଣୁଆ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅନେକ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏହା ଅନ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ମାନଙ୍କର ଏକ ସମୂହ ଏବଂ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ଵାରା ଘେରି ରହିଛି। ଦୁଇଟି ପାର୍କ କପିଳାସର ଶୀର୍ଷ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିଭାଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆବାସ ବିକଳ୍ପ ଯୋଗାଇଥାଏ । କେବଳ ଏହାର ପାନ୍ଥଶାଳା ଆରମଦାରକ ନୁହେଁ, ଉଭୟ ଶାକାହାରୀ ଏବଂ ଅଣ ଶାକାହାରୀ ଯଥାର୍ଥ ହାରରେ ଉପଲବ୍ଧ। ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିଭାଗ ବଙ୍ଗଳାରେ ରହିବା ବ୍ୟାଟେରୀକୁ ରିଚାର୍ଜ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ । ପରିପାର୍ଶ୍ୱ ଗୁଡିକ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ମୁକ୍ତ । ସୁନ୍ଦର ସବୁଜ ରିସ୍ତା ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ସମୃଦ୍ଧ ବାୟୁ ସହର ଜୀବନରୁ ଏକ ସ୍ଵାଗତ ବିବିଧତ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ରୋଗର ଉପଶମ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ। କପିଳାସ ଚାରିପାଖରେ ପୂଜା ପାହାଡଗୁଡିକରେ କଟକ ଏବଂ ଢେ଼ଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ସୀମା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏହା ଅନ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କର ଏକ ସମୂହ ଏବଂ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ବାରା ଘେରି ରହିଛି। ପ୍ରାୟ ୧୩୫୨ ପାହାଚ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ଏକ (ବାରବାଙ୍କ ଅର୍ଥାତ୍ ୧୨ଟି ବାଙ୍କ) ପଥ ମୋଟର ଯାତୟାତ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ପାହାଡ ଉପରେ ଥିବା ନାରାୟଣ ଏବଂ ବିଶ୍ଵନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଲୋକପ୍ରିୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ। କିଛି ଦୂରରେ ଏକ ରିଜ୍ ଅଛି ଯାହା ଉପରେ ଏକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ଦୁର୍ଗ ଏବଂ କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ଗୁମ୍ଫାର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଛିଡା ହୋଇଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ନିକଟରେ ଏକ ବିଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅନେକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହେଉଛି କପିଳାସ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ ପର୍ବ ଶିବରାତ୍ରୀ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଥାଏ। ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ହଜାର ହଜାର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ଓ ଦେଶ ବିଦେଶରୁ ଭକ୍ତମାନେ ଛୁଟି ଆସନ୍ତି। କାଉଡ଼ିଆ ଭକ୍ତମାନେ ମହାନଦୀର ଜଳକୁ କାନ୍ଧରେ ମାଟି ପାତ୍ରରେ ବହନ କରିଥାନ୍ତି। ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ପାଣି ଢ଼ାଳିବା ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ଖାଲି ପାଦରେ ପାହାଡ ଉପରକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ସବ ପାଳନ ପାଇଁ ଆୟୋଜିତ ଏହି ମେଳା ତିନି ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥାଏ। ଶିକ୍ଷା,ସଂସ୍କୃତି,ସାହିତ୍ୟ,କଳା ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଢେଙ୍କାନାଳ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଆସନ ସାଧୁ,ସନ୍ଥ,ଜ୍ଞାନୀଗୁଣିଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥଳଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଭ କରିଛି।
