“ସ୍ଵଭାଵ କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ”
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଆକାଶର ଭାସ୍ଵର ନକ୍ଷତ୍ର, ପ୍ରକୃତିର କାନ୍ତ କୋମଳ ରୂପର ଚିତ୍ରକର ଏବଂ ସାରସ୍ଵତ ଜଗତର ଅନନ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ଵଭାବ କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର। ତାଙ୍କର କବିତା କେବଳ ଶବ୍ଦର ସଂଯୋଜନା ନୁହେଁ, ଏହା ମାଟିର ମହକ, ପ୍ରକୃତିର ସ୍ପନ୍ଦନ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ୍।
ସାରସ୍ଵତ ସାଧନାର ପୁଣ୍ୟ ପୀଠ
ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବରପାଲି ଗ୍ରାମର ଏକ ସାଧାରଣ ତନ୍ତୁବାୟ ପରିବାରରେ ୧୮୬୨ ମସିହା ଶ୍ରାବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଏହି ମହାନ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ଦାରିଦ୍ର୍ୟର କଷାଘାତ ଓ ଶିକ୍ଷାର ସ୍ଵଳ୍ପତା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରରେ ଥିବା କାବ୍ୟ ପ୍ରତିଭା ଶାଣିତ ହୋଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଜଗତକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲା। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ‘ସ୍ଵଭାବ କବି’ ଯାହାଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ଶବ୍ଦମାନେ ଅଳଙ୍କାର ସାଜି ନୁହେଁ,ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ସହଜ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଅନ୍ତି।
କାବ୍ୟ କଳା ଓ ପ୍ରକୃତି ବନ୍ଦନା
ଗଙ୍ଗାଧରଙ୍କ କାବ୍ୟ ଜଗତରେ ପ୍ରକୃତି ଏକ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ଏକ ଚେତନାଶୀଳ ଚରିତ୍ର। ତାଙ୍କର କାଳଜୟୀ ସୃଷ୍ଟି ‘ତପସ୍ଵିନୀ’ କାବ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କ ବନବାସ କାଳରେ ପ୍ରକୃତି ଯେପରି ଭାବେ ଜଣେ ସଖୀ କିମ୍ବା ମାତୃଭୂମିର ସ୍ନେହରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ତାହା ବିଶ୍ଵ ସାହିତ୍ୟରେ ବିରଳ।
“ସତୀ ଚଉରା ଚାହିଁଲେ ସତୀ, ଉଷା ଉଦୟେ କଲେ ପ୍ରଣତି,
ଅରୁଣ କାନ୍ତି ବାସ ପିନ୍ଧି, ସୁକୁମାରୀ ତନୁ ସତେ କି ବିଧି…”
ତାଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ପ୍ରଭାତର ଉଷା ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ରମଣୀ ରୂପରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ବାୟୁ ଏଠାରେ ବାର୍ତ୍ତାବହ ଏବଂ କୁସୁମମାନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତିଟି ରେଣୁରେ ସେ ଦିବ୍ୟତାର ସନ୍ଧାନ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରମୁଖ କୃତି ଓ ଶୈଳୀ:-
ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ ସାରସ୍ଵତ ସମ୍ଭାର ବେଶ ସମୃଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର କେତେକ ଅନନ୍ୟ କୃତି ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି:
କାବ୍ୟ:- ତପସ୍ଵିନୀ, ପ୍ରଣୟବଲ୍ଲରୀ, କୀଚକ ବଧ, ଇନ୍ଦୁମତୀ, ପଦ୍ମିନୀ।
କବିତା ସଂକଳନ:- ଅର୍ଘ୍ୟଥାଳି, କବିତା କଳ୍ଲୋଳ, କବିତା ମଞ୍ଜରୀ।
ଗଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବାଦ:-କୃଷକ ସଂଗୀତ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରବନ୍ଧ।
ତାଙ୍କର ଶୈଳୀ ହେଉଛି **’ବୈଦର୍ଭୀ ରୀତି’**ର ଏକ ପରିଷ୍କୃତ ରୂପ। ସେଥିରେ କ୍ଳିଷ୍ଟତା ନାହିଁ, ଅଛି କୋମଳତା। ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସଂଯୋଜନା ଏପରି ଯେ, ପାଠକ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ରପଟ ଦେଖିବାକୁ ପାଏ। ସେ ଉପମା ଓ ରୂପକ ପ୍ରୟୋଗରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ଥିଲେ। ‘ପ୍ରଣୟବଲ୍ଲରୀ’ କାବ୍ୟରେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉ କିମ୍ବା ‘କୀଚକ ବଧ’ରେ ବୀର ରସର ଉଦ୍ବେଳନ, ପ୍ରତିଟି ସ୍ଥଳରେ ସେ ଜଣେ ସୁଦକ୍ଷ ଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି।
ନୀତିବୋଧ ଓ ସମାଜ ସଂସ୍କାର
କେବଳ କାଳ୍ପନିକ ରୋମାଞ୍ଚ ନୁହେଁ, ଗଙ୍ଗାଧରଙ୍କ କବିତାରେ ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଗଭୀର ନୀତିବୋଧ ରହିଛି। ସେ ମଣିଷକୁ ପରିଶ୍ରମୀ ହେବାକୁ ଏବଂ କର୍ମକୁ ଈଶ୍ଵର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ‘କୃଷକ ସଂଗୀତ’ ଓଡ଼ିଶାର କୃଷିଜୀବୀ ମଣିଷର ଦୁଃଖ-ସୁଖ ଓ ସ୍ଵାଭିମାନର ଏକ ସ୍ଵର। ସେ ଜଣେ ଜାତୀୟବାଦୀ କବି ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତର ଗୌରବମୟ ଅତୀତକୁ ନିଜ କବିତାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ସମାଜରେ ନୂତନ ଚେତନା ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ।
୧୯୨୪ ମସିହାରେ ଏହି ମହାନ ସାରସ୍ଵତ ସାଧକଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲେ ହେଁ, ସେ ନିଜର ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତିଟି ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରାଣରେ ଜୀବିତ। ତାଙ୍କର କବିତା ବୈତରଣୀ କୂଳର ଶୀତଳ ପବନ ପରି ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଏବଂ ହିମାଳୟର ଶୃଙ୍ଗ ପରି ଗରିୟାନ୍।
ଅଳଙ୍କାରର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ସେ ମାଟିର ମଣିଷର ଭାଷାକୁ ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚତାକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ତାହା କେବଳ ‘ସ୍ଵଭାବ କବି’ଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ହିଁ ସମ୍ଭବ। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସେ ସେହି ପଦ୍ମ, ଯାହାର ପାଖୁଡ଼ା ଗୁଡ଼ିକ କାଳର ପ୍ରବାହରେ ବି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେବନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଚରଣରେ ଏହା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି
“ଉଚ୍ଚ ହେବା ପାଇଁ କର ଯେବେ ଆଶା, ଉଚ୍ଚ କର ଆଗେ ନିଜ ମାତୃଭାଷା।”
*ଦେବଯାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ*
*ଜଳେଶ୍ୱର, ବାଲେଶ୍ୱର*
ମୋ -7853925236
